Is Dodik de nieuwe Milošević?

Jan Buruma Pamflet, jaargang VI, No. III, uitgegeven te Franeker, den 13. Oktober 2016

De Bosnische Serviërs beslisten in een recent referendum dat 9 januari een nieuwe feestdag wordt. Dergelijke dagen zijn in de Slavische cultuur van groot belang. Maar dat is niet de reden waarom de volksstemming zoveel internationale onrust veroorzaakte. Op 9 januari 1992 riep de Republika Srpska eenzijdig haar onafhankelijkheid uit. Die werd internationaal niet erkend, maar was wel het startsein voor de burgeroorlog in het Balkanland.

Dayton

In 1995 maakte het door de Amerikanen geregisseerde verdrag van Dayton een einde aan de gewapende strijd. Bosnië werd opgedeeld in twee stukken. Het ene was de Moslim-Kroatische Federatie, het andere was de Republika Srpska (Servische Republiek). De grenzen van de laatste waren ironisch genoeg vrijwel dezelfde als de omstreden republiek uit 1992.

Moeite

De afgelopen 20 jaar heeft Bosnië met pijn en moeite de vrede hersteld. De welvaart is betrekkelijk en ook nog eens ongelijk verdeeld, maar de wapens zwijgen. “Dayton” heeft echter een heel ingewikkeld bestuurlijk systeem opgeleverd, dat met name de Bosnische Serviërs niet zint. Ondanks diverse minpunten en vraagtekens maakte het verdrag wel een einde aan de oorlog. Namens de internationale gemeenschap is de Hoge Vertegenwoordiger het hoogste gezag. Hij kan onwillige Bosnische bestuurders ontslaan en vervangen. Dat is wel eens gebeurd, maar de Bosnisch-Servische president Milorad Dodik zit nog steeds op zijn post.

Marginaal

In 1996 richtte hij de SNSD op. De sociaal-democratische partij was destijds een marginale speler in het Bosnische politieke mijnenveld van radicale partijen. Dodik werd de lieveling van het Westen, kreeg financiële en praktische steun. De SNSD was de hoop voor een politieke gematigde toekomst. Maar Dodik maakte binnen een decennium een ommezwaai. In 2006 werd hij premier van de Republika Srpska, in 2010 president. Zijn standpunten werden zelfs radicaler dan die van de SRS-hardliners, die mede verantwoordelijk waren voor de burgeroorlog. Dodik verzette zich steeds heftiger tegen Dayton en dreigde met afscheiding.

Oorlog

In 1992 hadden Milošević, Karadžić en Mladić daar een oorlog voor over. Zij moesten zich later verantwoorden voor Joegoslavië Tribunaal. Milošević overleed in 2006, tijdens zijn proces. De veroordelingen van Karadžić en Mladić maakten geen indruk op de Serviërs, zij vinden het Haagse Tribunaal bevooroordeeld en anti-Servisch.

Kritiek

Vooralsnog blaft Dodik luid en hard, en trekt hij zich niets aan van westerse kritiek op zijn beleid. Hij bijt echter (nog) niet. Hopelijk blijft dat zo.

Tot slot – de visie van professor Von Falckensteyn:

“Dat klinkt als een potentiële, ernstige dreiging. Het heeft iets van de Bolero van Ravel. Aanvankelijk valt het nauwelijks op, doch gaandeweg worden de klanken krachtiger, voller en sterker, gevolgd door de onvermijdelijke dominantie”.  

Geplaatst in pamflet.