Caudillo Fernández de Kirchner

Jan Buruma Pamflet, jaargang VIII, No. III, uitgegeven te Franeker, den 10. November 2019

Onlangs waren in Argentinië presidentsverkiezingen, Cristina Fernández de Kirchner is terug van weggeweest. CFK, zoals ze in Argentijns politiek jargon wordt genoemd, wordt de nieuwe vice president.

Stabiel

Daarmee is ze de duidelijkste factor in de Argentijnse politiek van de vroege 21e eeuw. Haar man Néstor Kirchner was president van 2003 tot 2007. Cristina Fernández de Kirchner was staatshoofd van 2007-2015. Hun plan was dat Néstor weer president zou worden in 2015, maar zijn vroege overlijden in 2010 gooide roet in het politieke eten.

Rechts

De rechtse zakenman Maurizio Macri was president van 2015-2019. Geheel in Latijns-Amerikaanse traditie wilde hij zijn voorgangster vervolgen voor de misdaden die ze volgens hem had begaan. Haar lidmaatschap van de Senaat maakte juridische stappen onmogelijk. Cristina Fernández de Kirchner was in 2019 politiek en maatschappelijk te beschadigd om opnieuw president te worden. Het vicepresidentschap was een handige uitweg.

Mannen

Daarmee is ze toch een klein beetje een moderne Evita Peron. Politiek was in Latijns-Amerika lang een mannenzaak, maar vrouwelijke staatshoofden in Brazilië, Argentinië en Chili hebben dat gewijzigd. Cristina Fernández de Krichner lijkt eerder een vrouwelijke caudillo.

Tot slot – de visie van archief professor Von Falckensteyn:

“Een dergelijke, politieke loopbaan heeft, zo dunkt me, veel weg van De vier jaargetijden van Vivaldi“.

Macron neemt de leiding

Jan Buruma Pamflet, jaargang VII, No. VII, uitgegeven te Franeker, den 9. November 2019

Met stevige uitspraken over de EU en de NAVO heeft de Franse president Macron het Europese voortouw genomen. De Duitse bondskanselier Merkel zal even moeten wennen.

Zwak   

Onder Chirac (1995-2005) had Frankrijk haar grandeur, met Sarkozy (2005-2012) en Hollande (2012-2017) was het land weggezakt in de EU. Het gaf Merkel (2005-heden) de kans de Europese leiding te nemen.

As 

De Frans-(West) Duitse as is het kloppend hart van Europa. Onder Schmidt en Giscard ging het in de jaren zeventig als een trein.

De Gaulle 

Macron lijkt met zijn uitspraken een moderne De Gaulle, de grondlegger van het moderne Frankrijk met de Vijfde Republiek. Diens visie was veel breder dan Frankrijk. Macron’s kritische NAVO-houding is in de lijn van De Gaulle. De boomlange Franse leider haalde zijn land in 1966 uit de militaire tak van de NAVO.

Tot slot – de visie van professor Von Falckensteyn:

“Het lijkt er voorwaar op dat de vrouwelijke Julius Caesar van Europa concurrentie naast zich zal moeten dulden. De beide leiders doen er wijs aan samen te werken, dat zou de EU zeer ten goede komen”. 

Joost Halbertsma – een “uitmiddelpuntige” Fries

Jan Buruma Pamflet, jaargang VIII, No. VII, uitgegeven te Franeker, den 13. October 2019

(Drieluik over Halbertsma, deel I)

Op 12 oktober 2019 gaf dr. Alpita de Jong een boeiende lezing over Joost Halbertsma (1789-1869), bij de jaarvergadering van de Friese Vereniging in Bodegraven. Halbertsma was één van de leidende figuren in de Friese beweging in de 19e nieuw. De wetenschapster, die Halbertsma al 20 jaar bestudeert, gaf in de titel van haar lezing aan dat de Friese schrijver, lexicograaf, antropoloog, verzamelaar en reiziger letterlijk en figuurlijk over de Friese grenzen keek: Met Halbertsma de wereld in.  De Jong noemt Halbertsma in haar biografie met Umberto Eco-achtige omvang een “uitmiddelpuntig” man.  Marten Toonder zou het verzonnen kunnen hebben.

Grou

“De Halbertsma’s fan Grou” of “de broers Halbertsma”, het zijn stevige begrippen in de Friese culturele wereld. Het huidige watersportdorp in het midden van Friesland was in de 19e eeuw een vooraanstaand en welvarend dorp, mede omdat de mondiale economie veel meer op transport per water was gericht dan de 21e eeuw.

Handel

Vader Hidde en moeder Sieuwkje hadden drie zonen – Joost, Eeltsje en Tsjalling. Joost is verreweg de bekendste. De Halbertsma’s waren een vooraanstaand geslacht van lokale zakenmensen, die handel drijven en liefdadigheid combineerden. De fabriek van de Halbertsma’s, voor onder meer houtbewerking, was lange tijd de economische peiler voor de dorpseconomie.

Seminarium

Halbertsma vertrok in 1806 naar Amsterdam om aan het seminarium te studeren. Hij wilde geen dopers predikant worden, maar moeders wil was wet. De reis over de Zuiderzee per boot was een avontuur op zichzelf. In de Nederlandse hoofdstad trof Halbertsma een andere, multiculturele wereld, waar zijn Friese boersheid weinig werd gewaardeerd. Hij paste zich niet aan, zoals van buitenstaanders werd verwacht, maar vond juist dat Amsterdammers er goed aan zouden doen Fries te leren.

Bolsward

Halbertsma werd predikant in Bolsward, Hij voelde zich thuis in de Friese stad, waar handelslieden van vele nationaliteiten diverse talen en dialecten spraken. Later werd hij benoemd tot dominee in Deventer, Dat kwam hem goed uit, hij had een gezin en kon in die stad veel meer verdienen.

Homo universalis

Hoewel dominee van professie, lag zijn hart als homo universalis bij talen, volkeren en culturen. Hij schreef daar veel over in zijn ”pamfletten” en ging als predikant naar de bioscoop en de kermis. Dat laatste was destijds als dominee not done. Halbertsma hield ervan om in gedrag en teksten de mensen te plagen. Het was zijn manier om de maatschappelijke en literaire dwang te ontwijken. Niet iedereen begreep zijn ironie, hij riep weerstand op. Zijn pamfletten stuurde hij naar iedereen in binnen- en buitenland die volgens hem behoefte had aan zijn boodschap. Zo bouwde hij een 19e eeuwse kring op van wetenschappers, schrijvers en intellectuelen, onder meer Bilderdijk, Thorbecke en Grimm.

Engeland

Hij beperkte zich niet tot Deventer, Hij maakte vele reizen, onder meer naar Engeland, dat destijds de toon aangaf, en maakte op latere leeftijd een Grand Tour naar Italië. Hij vond dat Friesland niet lijdzaam moest toezien onder de Hollandse dominantie, maar de blik moest richten op Engeland, dat met stoommachines en de eerste treinen en spoorwegen de vooruitgang omarmde. Zijn verzameling van attributen werd na zijn overlijden de basis voor het huidige Fries Museum. Typerend voor zijn instelling als homo universalis was dat hij heel precies voor ogen had hoe bijvoorbeeld vitrines eruit moesten zien, en hoe ze moesten worden ingericht.

Pamfletten

De “pamfletten” over de Friese cultuur werden de basis is voor De lapekoer van Gabe Skroar ,dat in 1822 verscheen,. de voorloper voor het magnus opum Rimen en teltsjes. De eerste druk verscheen in 1871, in 2012 was de 12e druk.

De visie van professor Von Falckensteyn

‘Deezen man gevalt mij zeer wel, met zijn breedgeschakeerde visie almede een ruime blik. Zijn leven en werk getuigen van een ongewoon wetenschappelijk niveau, en met bewonderenswaardige contacten buiten den landsgrenzen. Hij vermocht dat alles te doen in een tijdperk, waarin ik gaarne zou hebben verkeerd.’

 

.

Belgisch Luxemburg

Jan Buruma Pamflet, jaargang VIII, No. VI, uitgegeven te Franeker, den 2. September 2019

Het charmante Waalse stadje Bouillon was afgelopen zomer een mooie kennismaking met het Belgisch labyrint. In het uiterste zuiden van België, op een steenworp afstand van de Franse grens, was het een prettig verblijf.

Indruk

De naam Belgisch labyrint is het gelijknamige boek van Geert van Istendael. In 1989 maakte zijn modern classic een geweldige indruk. België is het eerste gezicht mooie gebouwen, lekker eten en goed bier, maar achter die facade gaat een ingewikkeld bestuurssysteem schuil. Van Istendael vertelt op een geëngageerde manier hoe het doolhof in zijn land in elkaar zit.

Frans

Hij wijdt ook een hoofdstuk aan Wallonië, met de strekking – wie wil daar in Godsnaam wonen?! Dat maakt het zuidelijke, Franstalige deel van België extra boeiend om te verkennen. Namen is de zetel van de Waalse regering. Luik is de informele hoofdstad en Bastogne is bekend van de wielerklassieker.

Verwarrend

Bouillon heeft iets extra’s. Het is in de Belgische provincie Luxemburg. Daar begint het leuke en verwarrende. Het groothertogdom Luxemburg is één van de kleinste landen van Europa, maar Luxemburg is ook een Belgische provincie. Het ligt het zuidelijke, Franstalige deel van België, maar het hotelpersoneel sprak goed Engels, en goed Nederlands. De Walen gaan met hun tijd mee, en dat is goed.

Grondgebied

Van Istendael gaat in zijn boek niet in op Luxemburg. Dat is jammer, want het is boeiend. Toen Europa in 1815 na de val van Napoleon opnieuw moest worden ingedeeld, verloor Luxemburg bijna tweederde van haar grondgebied, deels aan België, deels aan Duitsland. De geschiedenis van Luxemburg laat zich lezen als de West-Europese variant op Macedonië, Dat land verloor in 1918 tweederde van haar grondgebied, deels aan Joegoslavië, deels aan Bulgarije. Na de val van het communisme in 1989 werd er flink geruziet met Griekenland, over de Griekse provincie Macedonië. Begin 2019 werd dat opgelost.

Omslag

De vergelijking tussen Luxemburg en Macedonië doet gekunsteld aan. Luxemburg heeft ooit de economische omslag gemaakt van landbouw naar dienstverlening, en is één van de rijkste landen van Europa. Macedonië heeft hevig te lijden onder het slechte Balkan imago. Het land bleef vrij van de Joegoslavische burgeroorlogen uit de jaren negentig, maar is één van de armste landen van Europa.

Tot slot – de visie van professor Von Falckensteyn

“Wallonië, zo dunkt mij, is daadwerkelijk niet erg bekend. Het is de heer Van Istendael te prijzen enige ruchtbaarheid te geven aan dat landdeel van België”. 

Stille Zuidzee

Jan Buruma Pamflet, jaargang VIII, No. V, uitgegeven te Franeker, den 1. September 2019

Door een recente vacature in Nieuw Zeeland werd ik op het spoor gezet van ontdekkingsreizigers Abel Tasman en James Cook. Tasman was voor de VOC rond 1645, Tasmanië is naar hem genoemd. De Brit James Cook heeft het Stille Zuidzee voor de East India Company in kaart gebracht. Hij was bevriend met de Maori in Nieuw Zeeland, de Cook eilanden dragen zijn naam. Hij kwam tragisch om het leven op Hawaii in 1779.

Buch

Boudewijn Büch, de aartsvader van de Nederlandse reis televisie, maakte er rond 1990 boeiende reportages over. Een deel daarvan is te vinden in zijn boek Eilanden. Ook andere schrijvers werden aangetrokken naar de regio. Willy van der Heide schreef rond 1980 zijn eerste drie Bob Evers romans –  Drie jongens op een onbewoond eiland, Avonturen in de Stille Zuidzee en De jacht om het goudschip. De Schotse schrijver Robert Louis Stevenson, bekend van Schateiland, bracht zijn laatste jaren door op Samoa, In 1894 overleed hij er.

Tot slot – de visie van professor Von Falckensteyn

“Mijn werk aan de Eise Eisinga Universiteit te Franeker bevalt mij buitengewoon goed, doch in deze streek der aarde lijkt het mij goed vertoeven, zeker teneinde daar een opdracht te verrichten”.