Boekengek Boudewijn Büch

Jan Buruma Pamflet, jaargang VI, No. V, uitgegeven te Franeker, den 22. November 2016

Onlangs verscheen een nieuwe biografie over Boudewijn Büch. Een nieuwe, want een jaar na zijn veel te vroege dood – hij overleed in 2002, was slechts 52 – verscheen zijn levensbeschrijving van Vrij Nederland journalist Rudie Kagie.

Tweedehands

Dat boek vond ik een jaar geleden tot bij antiquariaat Aleph in Utrecht, één van de betere tweedehands boekhandels in Nederland. De biografie stemde evenwel niet vrolijk, de ondertitel Verslag van een mystificatie zegt genoeg. De nieuwe levensbeschrijving is naar verluidt niet veel opgewekter.

Globe

Ik herinnerde mij de globetrottende boekengek Büch van zijn legendarische reisprogramma De wereld van Boudewijn Büch. Als ik Kagie mag geloven, was dat Büch’s hoogtepunt. Als mens was de boekenkenner bij uitstek kennelijk een hoogst onaangenaam persoon. Dat was jammer om te lezen.

YouTube

Ik houd liever het beeld van Büch uit zijn reisprogramma’s, die ik met enige regelmaat met veel plezier en genoegen op YouTube terugkijk. Natuurlijk is het gedateerd, zeker in de huidige, razendsnelle tijd, maar Büch’s overdonderende enthousiasme compenseert dat volledig. Vergeleken met de huidige generatie TV-reisverslaggevers, die schijnbaar doelloos de wereld rondhuppelen, was Büch van een zeldzame kwaliteit. Hij was bovendien pionier met het genre reisprogramma, maar dat vergat je compleet bij de combinatie van enerzijds zijn overweldigende, spontane enthousiasme, anderzijds zijn vakkennis.

Bibliotheken

Floortje Dessing heeft een vleugje van Boudewijn Büch. Het was evenwel zijn grote kracht archieven en bibliotheken in beeld te brengen. Zijn klassieker De kleine blonde dood (1985) is over-en overbekend. Maar in zijn vrijwel vergeten boek Bibliotheken (1984) brengt hij op onnavolgbare wijze de boekenbewaarplaatsen overal ter wereld in beeld. Hij schrijft met liefde en toewijding over de collectie van Teyler’s museum in Haarlem. De Strahov-bibliotheek in Praag zou je na het verhaal meteen willen opzoeken. De Bibliotheca Thysianna in Leiden wekt bezorgdheid op. Maar het onverwachte en onbewuste toppunt is Brinkman’s Cumulatieve Catalogus – ook een vergeten begrip – op het tropische eiland Fiji in de Stille Zuidzee.

Digitaal

Büch overleed toen de Internetrevolutie net de eerste, grote crisis achter de rug had. De globetrottende boekenliefhebber had de toegankelijkheid van boeken waar Google en Amazon voor zorgen, toegejuichd. Maar de teloorgang van het papieren boek en de lastige (economische) tijden voor antiquariaten zouden hem aan het hart gegaan zijn . In zoverre was zijn vroege dood – Buch zou nu 66 zijn geweest – een verlossing.

Tot slot – de visie van professor Von Falckensteyn:

“Dit was voorwaar een merkwaardig en opvallend heerschap. Hij was wellicht even uitzonderlijk als mijn favoriete componist Paganini, die zich evenmin aan de regels van het spel hield”. 

51e Amerikaanse staat

Jan Buruma Pamflet, jaargang VI, No. XI, uitgegeven te Franeker, den 10. November 2016

Trump heeft het dus toch voor elkaar gekregen, en dat is tegen wil en dank een prestatie van formaat. De opiniepeilers gingen, een half jaar na Brexit, opnieuw de mist in. Maar wat als de rest van de wereld had mogen stemmen?

Complex

Met het typische, unieke Amerikaanse systeem van staten en kiesmannen hebben de Verenigde Staten een complexe manier om hun staatshoofd te kiezen. Eind 18e eeuw bepaalden de grondleggers het zo, om te voorkomen dat hun president een kopie zou worden van de Engelse koning. Daar zetten de kolonisten zich immers tegen af.

Inwoners

In 1776 begonnen ze met 13 staten aan de oostkust, sinds 1947 zijn er 50 staten. Ieder heeft een bepaald aantal kiesmannen, afhankelijk van het aantal inwoners. Dunbevolkte staten zoals Wyoming en Vermont (elk ruwweg een half miljoen inwoners) hebben drie kiesmannen, dichtbevolkte staten zoals Texas en Californië (met vele miljoenen inwoners) hebben respectievelijk 38 en 55 kiesmannen. Een presidentskandidaat heeft 270 nodig, dan kan hij – in dit geval had het een zij kunnen zijn – niet meer ingehaald.

Kranig

Amerika heeft de wereld sinds 1945 gedomineerd met haar Pax Americana. Na de val van de Berlijnse Muur in 1989 en de aanval op de Twin Towers in 2001 is de hegemonie van de VS aangetast China speelt sindsdien een kranige rol in de wereld, op de voet gevolgd door Rusland, Brazilië en India. Maar Amerika is – nog – leidend.

Showpolitiek

De rest van de wereld zou dus mee moeten kunnen bepalen wie het volgende Amerikaanse staatshoofd wordt. Van geen enkel ander land worden de presidentsverkiezing en de president zo nauw gevolgd, becommentarieerd en geanalyseerd. De Amerikanen maken als geen ander land van hun politiek en show, Europese TV-stations zijn tijdens de verkiezingen de hele nacht in de weer om alles live te volgen, websites volgen in voetspoor.

Veelvoud

De Verenigde Staten hebben ruim 300 miljoen inwoners, de hele wereld ongeveer zes miljard. Alle Amerikaanse staten hebben in totaal 538 kiesmannen, dus getalsmatig zou de rest van de wereld, als de 51e staat, een veelvoud daarvan moeten hebben. Dat kan niet, want het zou bij elke verkiezing doorslaggevend zijn. De 51e staat zou bijvoorbeeld 20 kiesmannen kunnen hebben. Dat is minder dan Texas, Californië, en Florida, maar belangrijk genoeg.

Nieuw

Met Trump als nieuwe president lijkt een nieuw tijdperk aangebroken. Dat was met Reagan (1981-1989) ook het geval. Het was het begin van het neoliberale tijdperk. De presidentschappen van de Democraten Clinton (1993-2001) en Obama (2009-2017) hebben dat niet wezenlijk veranderd. Bij Obama waren de verwachtingen torenhoog, hij viel tegen. Bij Trump zijn de vooruitzichten erg twijfelachtig. Misschien dat het nieuwe Republikeinse staatshoofd juist daarom meevalt.

Tot slot – de visie van professor Von Falckensteyn:

“Welnu, bij een dergelijke triomf passen dito klassieke klanken, me dunkt dat de Radetzky Marsch van Strauss geschikt is, hoewel het mij persoonlijk iets te frivool is. Ik prefereer de uitvoering door de Wiener Philharmoniker”. 

Estland, het nieuwe India

Jan Buruma Pamflet, jaargang VI, No. IV, uitgegeven te Franeker,  den 7. November 2016

Met een uitvinding zoals Skype, hypermoderne callcenters en het electronisch burgerschap loopt Estland digitaal gezien in de mondiale voorhoede. Het is de economische opkomende macht India op online gebied voorbijgestreefd. Alleen de landbouw loopt in Tallinn niet lekker.

Imago

Op de thema avond Estland van het zakelijke gezelschap Dialoog / Диалог uit Den Bosch bleek dat het kleine, Baltische land eem imagoprobleem heeft. Met een oppervlakte van ruim 45.000 vierkante kilometer (iets groter dan Nederland) wonen er slechts 1,3 miljoen mensen, waarvan zo’n 400.000 in de hoofdstad Tallinn. Dat betekent een overvloed aan landbouwgrond. De individuele Estse boer verstaat zijn vak goed. Voor een sprong voorwaarts komt het aan op zaken zoals samenwerking en innovatie, waardoor bijvoorbeeld de Nederlandse landbouwsector groot is geworden. Daarbij zit het Sovjet-verleden de Esten dwars.

Tweespalt

Geografisch ligt Estland in Noord-Europa, psychologisch echter in het voormalige Oostblok. Dat is in een notedop de tweespalt van Tallinn. Samenwerking met de andere Baltische landen, Litouwen en Letland, gebeurt sporadisch. Dat is te vergelijken met hoe Nederland, België en Luxemburg samenwerken in de Benelux. De Baltische landen verschillen net zoveel van elkaar als de Lage Landen, maar lijken voor een buitenstaander veel op elkaar. Het Balticum wordt vanuit Nederland soms onderschat als “die drie kleine landjes”.

Achtertuin

Daar ligt ook een link naar het toerisme. Frankrijk, Duitsland en Italië zijn populaire vakantielanden en men trekt backpackend naar verre oorden zoals Peru, Thailand en Australië. Terwijl het Balticum vlakbij ligt, in de Europese achtertuin.

Kennis

Toen ik midden jaren negentig Engelse lesssen gaf in Litouwse en Letse zomerkampen, was men daar hongerig naar westerse kennis. Inmiddels zijn de landen volwaardig lid van EU en NAVO en doen ze volop mee, in de nieuwe Koude Oorlog, met het geopolitieke steekspel.

Verwant

Taalkundig is het een interessante mengelmoes. Hoewel omgeven door Slavische landen, staan ze daar linguistisch gezien ver vandaan. Litouws en Lets zijn niet eenvoudig, maar met de nodige moeite kun je elke taal leren. Fins en Ests zijn aan elkaar verwant, dat lijkt op Nederlands en Afrikaans. Scandinaviërs hebben het Balticum zakelijk allang ontdekt.

Binnenstad

Politiek en economisch is de regio stabiel en rustig. Er is een zekere dreiging van een mogelijke Russische inval, maar Poetin wil geen Derde Wereldoorlog veroorzaken. De Letse Oostzeekust, de prachtige binnenstad van Tallinn en de Gediminas toren in Vilnius zijn de moeite meer dan waard. Kortom – in de zomer van 2017 op naar het Balticum.

Tot slot – de visie van professor Von Falckensteyn:

“Klein maar fijn, en onopvallend handhaven de Baltische landen zich temidden van de grootmachten, en nemen fijntjes deel aan de moderne wereld. Het doet denken aan Dvorák. De Tsjechische componist hield erg fijn stand tussen grootheden zoals Bach en Mozart”.