Il n’y a que la Wallon

Jan Buruma Pamflet, jaargang VI, No. V, uitgegeven te Franeker, den 29. Oktober 2016

Het was half oktober een sterk staaltje van de Waalse premier Paul Magnette. Zo ongeveer in zijn eentje hield hij het CETA-verdrag tegen, voor de vrije handel tussen de EU en Canada. Is het een handige, politieke zet van de socialist? Of zit er meer achter?

Complex

De PS (Parti Socialiste) is sinds jaar en dag de dominante partij in Wallonië, net zoals de CD&V (christen-democraten) dat lang in Vlaanderen was. Is het een manco of juist de kracht van het complexe Belgische bestuur dat een gewestelijke regering een besluit kan blokkeren waar 27,5 Europese lidstaten zich achter hebben geschaard?

Elysette

Het verdrag bevat neoliberale elementen. Dat is lastig voor een sociaal-democraat. Toch is er meer aan de hand. Vanuit Nederland gezien is Wallonië “het andere België”, een micro-Frankrijk. Het gebouw van de Waalse regering heet “Elysette”. Dat lijkt een verkleinwoord van het Franse “Elysee”. Zo bekeken is Vlaanderen “het andere Nederland”, waarmee Den Haag weliswaar de taal deelt, maar de cultuur wezenlijk anders is.

Vijf

Dat doet echter onrecht aan België. In 1830 kreeg het land de huidige vorm. Na talloze grondwetswijzigingen sinds 1970 hebben ze een bestuurlijke consensus uitgedokterd, waarin Vlamingen en Walen zich goed bij voelen. Ieder hebben ze hun eigen regering en parlement. Dat geldt ook voor Brussel, voor de Franstalige gemeenschap (dat is Wallonië en de Franstaligen in Brussel) en voor België als geheel. Dat laatste is het federale niveau, te vergelijken met Duitsland en de Verenigde Staten. Met vijf parlementen en evenveel regeringen is het een uiterst complex bestuurlijk systeem. Maar het werkt.

Labyrint

Maar waarom is Namen de hoofdstad van Wallonië? Luik is toch de eerste stad van Franstalig België? En waarom is het Vlaams parlement in Brussel, terwijl Antwerpen de belangrijkste stad is van Nederlandstalig België? Dat zijn bestuurlijke oplossingen in het Belgisch labyrint waar Den Haag en Parijs, met ieder hun eigen unitaire beleid, iets van kunnen leren.

Goeds

Dan vergeet je gemakshalve dat je in België heerlijk kunt eten en drinken, en dat ze er het wielrennen zo ongeveer hebben uitgevonden. De Ronde van Vlaanderen en Luik-Bastenaken-Luik zijn elk jaar in april de hoogtepunten. Wielrenners zoals Claude Criquelion en Philippe Gilbert bewezen dat er veel goeds komt uit Franstalig België. De geboren Brusselaar Jacques Brel zong prachtig Ne me quitte pas en de geboren Luikenaar Georges Simenon schreef zijn romans over inspecteur Maigret die in regenachtig Parijs de misdaden oplost. Paul Magnette volgt de goede voorbeelden in politieke zin, geeft Wallonië opnieuw haar plek op de wereldkaart. Il n’y a que la Wallone (alleen Wallonië telt).

Tot slot – de visie van professor Von Falckensteyn:

“Wallonië is, zo dunkt me, immer in de schaduw van een grotere macht. Dat leidt mij tot de filosofie waarbij de klassieke Griekse beschaving uiteindelijk werd overmeesterd door de grotere, Romeinse macht”.

Hoe bijzonder was Obama?

Jan Buruma Pamflet, jaargang VI, No. I, uitgegeven te Franeker, den 21. October 2016

Over enkele maanden zit het presidentschap van Barack Obama erop. Op 8 november 2016 wordt zijn opvolg(st)er gekozen, op 21 januari 2017 wordt die geïnaugureerd. Hoe bijzonder was de ambtsperiode van de eerste, zwarte president van de Verenigde Staten?

Torenhoog

De verwachtingen waren torenhoog toen hij op 21 januari 2009 officieel één van de machtigste personen ter wereld werd. Op 4 november 2008 had de internationale gemeenschap de Democraat heel hartelijk verwelkomd als het nieuwe staatshoofd van Amerika. De Nobelprijs voor de vrede in 2009 was de bekroning van de wittebroodsweken.

Weerstand

De Republikeinse weerstand in het Congres bleek echter heel taai. Het sluiten van Guantanamo Bay, zijn eerste grote verkiezingsbelofte, ging in acht jaar erg moeizaam. Het homohuwelijk en Obamacare waren knappe zeges, maar gaven niet de verwachte allure.

Vergelijkbaar

Nederland had een vergelijkbaar geval. In 1994 ging het eerste, paarse kabinet van start. Voor het eerst in ruim 70 jaar was er een regering zonder christelijke partijen. Kok bleek al snel een gewone premier, die alleen met een neoliberale koers de PvdA op het regeringspluche kon houden. Het drama-Srebrenica in 1995 was de eerste, grote ontnuchtering. Net als bij Obama was na acht jaar de glans compleet weg. Fortuyn verpulverde in 2002 Kok’s politieke erfenis, net zoals Trump dat mogelijk met Obama’s nalatenschap zal doen.

Verzoening

Zuid-Afrika biedt een betere spiegel. Nelson Mandela was als president (1994-1999) een icoon die met zijn verzoeningspolitiek boven zijn eigen schaduw uitsteeg. Alleen de allergrootsten kunnen dat. Zijn jarenlange gevangenschap (1963-1990) gaf hem een status die Obama node ontbrak.

Hoop

In Bulgarije gaf (ex-) koning Simeon II als premier Saxecoburggotski (2001-2005) zijn volk de broodnodige hoop. Na de val van het communisme in 1989 was het Balkanland een chaos. De Fluwelen Revolutie in 1997 gaf een hernieuwde start. Toen de communisten in 2005 terugkwamen, had Simeon alle glans verloren.

Mythisch

Als Obama vermoord was, net zoals zijn legendarische voorganger Kennedy, dan had hij vrijwel zeker een mythische status bereikt. Maar een moord op het eerste, zwarte staatshoofd had de tanende wereldmacht Verenigde Staten onherstelbaar gezichtsverlies opgeleverd.

Saai

In november kiezen de Amerikanen (misschien) een normale president. In Bulgarije volgde de saaie Stanisjev koning Simeon op. In Nederland kwam na Kok de grijze muis Balkenende. En in Zuid-Afrika volgde de onbekende Mbeki de grootste Mandela op. Na een bijzondere leider heeft een land een periode van afkoeling nodig.

Tot slot – de visie van professor Von Falckensteyn:

“Dat is voorwaar een serie aan opmerkelijke regeringsleiders. Daar past een opgewekte, vrolijke melodie bij, Ik neig naar An der schönen, blauen Donau van Strauss. Naar mijn smaak iets aan de frivole kant, maar passend bij deze gelegenheid.”

Is Dodik de nieuwe Milošević?

Jan Buruma Pamflet, jaargang VI, No. III, uitgegeven te Franeker, den 13. Oktober 2016

De Bosnische Serviërs beslisten in een recent referendum dat 9 januari een nieuwe feestdag wordt. Dergelijke dagen zijn in de Slavische cultuur van groot belang. Maar dat is niet de reden waarom de volksstemming zoveel internationale onrust veroorzaakte. Op 9 januari 1992 riep de Republika Srpska eenzijdig haar onafhankelijkheid uit. Die werd internationaal niet erkend, maar was wel het startsein voor de burgeroorlog in het Balkanland.

Dayton

In 1995 maakte het door de Amerikanen geregisseerde verdrag van Dayton een einde aan de gewapende strijd. Bosnië werd opgedeeld in twee stukken. Het ene was de Moslim-Kroatische Federatie, het andere was de Republika Srpska (Servische Republiek). De grenzen van de laatste waren ironisch genoeg vrijwel dezelfde als de omstreden republiek uit 1992.

Moeite

De afgelopen 20 jaar heeft Bosnië met pijn en moeite de vrede hersteld. De welvaart is betrekkelijk en ook nog eens ongelijk verdeeld, maar de wapens zwijgen. “Dayton” heeft echter een heel ingewikkeld bestuurlijk systeem opgeleverd, dat met name de Bosnische Serviërs niet zint. Ondanks diverse minpunten en vraagtekens maakte het verdrag wel een einde aan de oorlog. Namens de internationale gemeenschap is de Hoge Vertegenwoordiger het hoogste gezag. Hij kan onwillige Bosnische bestuurders ontslaan en vervangen. Dat is wel eens gebeurd, maar de Bosnisch-Servische president Milorad Dodik zit nog steeds op zijn post.

Marginaal

In 1996 richtte hij de SNSD op. De sociaal-democratische partij was destijds een marginale speler in het Bosnische politieke mijnenveld van radicale partijen. Dodik werd de lieveling van het Westen, kreeg financiële en praktische steun. De SNSD was de hoop voor een politieke gematigde toekomst. Maar Dodik maakte binnen een decennium een ommezwaai. In 2006 werd hij premier van de Republika Srpska, in 2010 president. Zijn standpunten werden zelfs radicaler dan die van de SRS-hardliners, die mede verantwoordelijk waren voor de burgeroorlog. Dodik verzette zich steeds heftiger tegen Dayton en dreigde met afscheiding.

Oorlog

In 1992 hadden Milošević, Karadžić en Mladić daar een oorlog voor over. Zij moesten zich later verantwoorden voor Joegoslavië Tribunaal. Milošević overleed in 2006, tijdens zijn proces. De veroordelingen van Karadžić en Mladić maakten geen indruk op de Serviërs, zij vinden het Haagse Tribunaal bevooroordeeld en anti-Servisch.

Kritiek

Vooralsnog blaft Dodik luid en hard, en trekt hij zich niets aan van westerse kritiek op zijn beleid. Hij bijt echter (nog) niet. Hopelijk blijft dat zo.

Tot slot – de visie van professor Von Falckensteyn:

“Dat klinkt als een potentiële, ernstige dreiging. Het heeft iets van de Bolero van Ravel. Aanvankelijk valt het nauwelijks op, doch gaandeweg worden de klanken krachtiger, voller en sterker, gevolgd door de onvermijdelijke dominantie”.