Griekenland – speelbal tussen Brussel en Moskou

Jan Buruma Pamflet, jaargang V, No. II, uitgegeven te Franeker, den 25. Juni 2016

De Griekse premier Tsipras houdt de Europese grootmachten opnieuw ogenschijnlijk handig aan het lijntje. Athene krijgt leningen en moet die terugbetalen. Beide gaan met veel pijn en moeite gepaard. Duitsland en Frankrijk dringen daar op aan. Maar op de achtergrond loert Moskou.

Drama

Het heeft trekken van een drama uit de Griekse oudheid, maar dan in een modern jasje. De Griekse nationale boekhouding is een ramp. Berlijn en Parijs eisen dat Athene zich koste wat kost aan de EU-spelregels houdt, maar vergeten dat ze dat op sleutelmomenten zelf niet deden. Tsipras speelt op het eerste gezicht een gewiekst spel, met bezoeken aan Moskou en recent nog een contract met de Russen over een gaspijplijn. De Griekse premier zit echter tussen twee vuren. Het botert niet tussen Merkel en hem, hij is tegen wil en dank bevriend met Poetin.

Spel

Het Griekse spel past bovendien niet in het rechtlijnige denken van Duitsland, Frankrijk en Polen. De Noord-Europese nuchterheid botst met de zuidelijke flexibiliteit. Maar een laag dieper ligt de solidariteit binnen de EU ernstig onder vuur. Het goede nieuws is wel dat de Frans-Duitse as weer draait, met Polen als nieuwe speler. Dat is sinds jaar en dag immers de kurk waar de EU op draait.

Buitenbeentje

Griekenland was jarenlang het geografische buitenbeentje van de EU. In 1981 werd Athene lid, bijna tien jaar nadat het kolonelsregime in 1974 was verjaagd. Toen in 1989 het communisme viel, daagde een toekomstig lidmaatschap van de oude Oostbloklanden op. Sinds de uitbreidingsrondes in 2004, 2007 en 2013 heeft Griekenland aan haar noordelijke grens de nieuwe lidstaten Bulgarije en Roemenië.

Positie

Athene is daarmee wel haar bijzondere geografische positie binnen de EU kwijt. Nu heeft ze tegen wil en dank een speciale financiële rol. Een geheime Russische sponsoring bij de Griekse terugbetaling moet niet worden uitgesloten. Tsipras speelt het spel gewiekst, probeert te voorkomen dat Athene de speelbal wordt tussen Brussel en Moskou.

Kwijt

Het kan zijn dat Brussel de Grieken daadwerkelijk liever kwijt dan rijk is, hoewel dat onwaarschijnlijk is. Maar Europa wil tegen elke prijs voorkomen dat Tsipras een akkoord sluit met Moskou. De EU lijkt dus een hoge prijs te willen betalen om de Grieken binnenboord te houden. Want als Athene in de Russische greep zou komen, komt Moskou met Athene als paard van Troje Europa binnen. En die prijs is de EU veel te hoog.

Tot slot – de visie van professor Von Falckensteyn:

“De list met het Paard van Troje is enerzijds één van de briljantste valkuilen, anderzijds een kunststukje van vernuft uit de Klassieke Oudheid. Het getuigt van durf, lef, moed en inzicht. Tegen wil en dank meen ik te moeten stellen dat zo’n hoog spel de Russen beter ligt dan de EU.”

Zwarte weduwen

Jan Buruma, jaargang VI, No. VI, uitgegeven te Franeker, den 3. Juny 2016

Onlangs overleed Margot Honecker, de weduwe van oud-DDR leider Erich Honecker. Ze heeft na de val van het communisme in 1989 altijd volgehouden dat Oost-Duitsland een goed en rechtvaardig land was. Nederland had met Florrie Rost van Tonningen ook zo’n zwarte weduwe.

Iron Lady

Margot Honecker werd ook wel de Oost-Duitse Iron Lady genoemd. In 1953 trouwde de toen 26-jarige Margot Feist met Erich Honecker. Van 1963 tot 1989 was ze minister van onderwijs. Ze voerde als een oprechte “Genossin Ministerin” de communistische ideologie rücksichtslos door in het Oost-Duitse onderwijs. Ze stond volledig achter het harde, dogmatische beleid van Moskou.

Schaduw

Vanaf 1985 keerde het tij. Met de hervormimgen van Sovjet-leider Gorbatsjov waaide er een andere wind door het verstarde Oostblok. Hoewel Margot Honecker volgens de tijdgeest in de schaduw van haar man bleef en nooit een First Lady werd, was haar onderwijsbeleid heel krachtig. Maar bij de frisse Raisa Gorbatsjov stak de Oost-Duitse toch wat bleekjes af.

Chili

In 1993 vertrokken de Honeckers naar Chili, waar hun dochter Sonja woonde. De oud-dictator overleed een jaar later. Zijn weduwe heeft de DDR altijd met ferve verdedigd. Bij haar begrafenis was een handvol oude “Genossen”.

(Zelf) Moord

Florrie Heubel werd in 1914 geboren en trouwde in 1940 met de vooraanstaande NSB-er Meinout Marinus Rost van Tonningen. In 1945 overleed hij onder nooit precies opgehelderde omstandigheden in de gevangenis van Scheveningen. Officieel pleegde hij zelfmoord, zijn weduwe heeft altijd volgehouden dat haar man vermoord is.

Leven

Na 1945 keerde het tij voor de weduwe Rost van Tonningen. Maar haar leven lang hield zij halsstarrig vol dat de nazistische ideologie juist was, ontving ze thuis neonazi’s en noemde concentratiekampen “vervelend, maar noodzakelijk”. Toen ze in 2007 overleed, hadden haar kinderen allang afstand van haar ideeën genomen.

Tijdgeest

Beide dames zagen er zeer verzorgd uit, droegen een keurig kapsel en waren welbespraakt. De vorm was dus dik voor elkaar, maar de inhoud van hun boodschap was fouter dan fout en verkeerder dan verkeerd. Politiek en ideologisch gezien was Rost van Tonningen extreem rechts en Margot Honecker uiterst links. De dames deelden de extreme opvattingen van wijlen hun echtgenoten. Des te meer ze de tijdgeest tegenhadden, des te stugger hielden ze hun eigen waarheid vol. De ironie wil dat dat een zeker respect afdwingt. Dat is gevaarlijk, omdat hun ideologieën vele tegenstanders het leven kostte. Dat zagen beide dames als een noodzakelijk kwaad.

Tot slot – de visie van professor Von Falckensteyn:

“Deze dames representeerden voorwaar het vleesgeworden kwaad, al zagen zij dat zelf compleet anders. Mij dringt de vergelijking met Paganini op. Met zijn vioolspel op kerkhoven joeg hij sommigen de stuipen op het lijf. Voor hem was het een behendig spel met zijn imago.  Genoemde dames haalden imago en werkelijkheid volstrekt door elkaar, tot een uiterst giftige mélange”.