Montenegro volgende pion in nieuwe Koude Oorlog

Jan Buruma Pamflet, jaargang V, No, VIII, uitgegeven te Franeker, den 23. December 2015

De NAVO heeft Montenegro aangeboden de 29e lidstaat te worden. Daarmee is het Balkanstaatje de volgende pion in de nieuwe Koude Oorlog.

Annexatie

De vorige duurde van 1945 tot 1989. De nieuwe is begonnen met de omstreden Russische annexatie van het (Oekraïnse) schiereiland Krim in 2014. Maar er waren al eerder schermutselingen. In 2008 werd Kosovo onafhankelijk van Servië. Dat werd erkend door het Westen. Rusland was het er echter niet mee eens. Moskou kwam enkele maanden later met een meesterlijke tegenzet.

Grensincident

Poetin lokte een grensincident uit met Georgië, waar toen de pro-Westerse president Sakaasjville aan de macht was. De Kaukasische republiek verloor in de daaropvolgende korte oorlog haar gebiedsdelen Abchazië en Zuid-Ossetië. De staatsrechtelijke status van beide gebieden is onduidelijk. Formeel horen ze nog steeds bij Georgië, maat Tbilisi heeft er niks te zeggen.

Spanningen

Na de annexatie van de Krim liepen de spanningen tussen Rusland en het Westen hoog op. Er zijn NAVO-troepen in de Baltische landen. Over en weer is er veel spierballentaal, maar tot een daadwerkelijk gewapend conflict is het tot op heden niet gekomen. Maar de gespannen situatie uit de 20e eeuw is terug.

Tegenzet

De tegenzet van de NAVO met Montenegro is goed doordacht. Met het kleine Balkanstaatje komt opnieuw een voormalig communistisch land bij het westerse, militaire bondgenootschap. Abchazië en Zuid-Ossetië zijn echter ook kleine, onbelangrijke gebieden. Met de Krim ligt dat anders. Daar ligt Jalta, waar Stalin, Churchill en Roosevelt in 1945 de basis legden voor de eerste Koude Oorlog.

Reputatie

Montenegro heeft de twijfelachtige reputatie een boevennest te zijn, maar dat geldt ook voor Abchazië en Zuid-Ossetië. Rusland heeft weliswaar geprotesteerd tegen het NAVO-lidmaatschap van Montenegro, maar laat het daar voorlopig bij.

Dayton

In de jaren negentig, ten tijde van de Joegoslavische burgeroorlogen, waren Servië en Montenegro samen Klein-Joegoslavië. Toen het Akkoord van Dayton in 1995 officieel vrede bracht in Bosnië, zag de Montenegrijnse sterke man Djukanovic zijn kans schoon en distantieerde zich van de Servische dictator Milosevic. Toen die in 2000 van het toneel verdween, zette Djukanovic zijn pro-Westerse beleid door. In 2006 werden Servië en Montenegro officieel twee onafhankelijke landen.

Toekijken

Bij Abchazië, Zuid-Ossetië en de Krim durfde de NAVO niet in te grijpen. Met Montenegro moet Poetin knarsestandend toekijken. Het is afwachten wie de volgende stap zet in de Koude Oorlog van de 21e eeuw.

Tot slot – de visie van professor Von Falckensteyn:

“Bij dergelijk gruwelijk fors en ruw politiek en militair geweld past de facto slechts 1 klassieke melodie, alhoewel die mij persoonlijk iets te frivool is – de Radetzky Marsch van Strauss, dan wel bij voorkeur door de Wiener Philharmoniker“. 

Ex-DDR regeert Duitsland

Jan Buruma Pamflet, jaargang IV, NO, II, uitgegeven te Franeker, den 1. December 2015

Onlangs vierde Angela Merkel haar 10-jarig jubileum als bondskanselier in Duitsland. Met bondspresident Joachim Gauck en TV-presentatrice Maybritt Illner leiden drie voormalige DDR-burgers Duitsland.

Talent

Na de val van de Berlijnse Muur in 1989 zag bondskanselier Helmut Kohl het politieke talent van Merkel. Hij nam de Oost-Duitse scheikundige op in de CDU. In 1990 kwam ze in de Bondsdag, het Duitse parlement. In 1991 werd ze minister voor jongerenzaken, in 1994 minister van milieu. In 1998 was er, na een corruptieschandaal rond Kohl, het pijnlijke afscheid van haar politieke vader. In 2005 was ze de eerste bondskanselier met een DDR-achtergrond.

Predikant

Gauck was tijdens het communisme als predikant actief Oost-Duits dissident. In de jaren negentig leidde hij de commissie om de dossiers van de voormalige geheime dienst Stasi te openen. “Ge-Gauckt” was in die tijd een nieuw Duits werkwoord. Het was jargon om te vragen of bij te benoemen ambtenaren het Stasi-verleden was onderzocht.

Kandidaat

In 2010 was hij kandidaat voor bondspresident, maar tot ieders verbazing passeerde Merkel hem ten gunste van haar partijgenoot Wulff. Na veel trammelant vertrok die al na een jaar en kreeg Gauck in 2012 alsnog het formeel hoogste ambt in de Bondsrepubliek.

Macht

In de dagelijkse praktijk heeft de bondskanselier de macht. Maar net als de Nederlandse koning heeft de Duitse bondspresident een hoog moreel gezag. Hij is “vader des vaderlands”. De erudiete Richard von Weizsäcker gaf tijdens zijn ambtstermijn (1984-1994) de functie veel aanzien. Na de mislukking met Wulff moet Gauck de morele schade herstellen.

Talkshow

Maybrit Illner is de ongekroonde koningin van de Duitse talkshow. Ze studeerde journalistiek in Leipzig en werkte in de jaren tachtig voor de Oost-Duitse televisie. Sinds 2007 spreekt ze elke donderdagavond op de ZDF-televisie met prominente gasten over een actueel thema. Met een spiegel naar Nederland – ze heeft de bevlogenheid van Matthijs van Nieuwkerk, en de ernst van Buitenhof.

Ostalgie

Het Oost-Duitse geluid klinkt amper door in hun werk. Ostalgie lijkt hen vreemd, ze hebben zich de westerse stijl van daadkrachtig optreden eigen gemaakt. Merkel heeft weliswaar een koele stijl van besturen, maar laveert behendig om alle klippen in een onstuimige wereld. Gauck vervult zijn rol van vader des vaderlands met verve. Illner wint onwillige gasten bekwaam om haar vinger met een ontwapenende charme. De drie voormalige DDR-burgers laten zien dat “Ossies” het prima kunnen redden in Duitsland, 25 jaar na de hereniging.

Tot slot – de visie van professor Von Falckensteyn:

“Het is buitengewoon te waarderen dat genoemde personen zo’n vooraanstaande rol spelen. Hun statelijke achtergrond zou dat wellicht hebben kunnen vermoeilijken, doch zij tonen het tegendeel aan. Ze zouden voorwaar in de klassieke, Griekse beschaving niet hebben misstaan.”