Lukashenko – presidentieel dictator Wit-Rusland

Jan Buruma Pamflet, jaargang V, No. VI, uitgegeven te Franeker, den 19. October 2015

Onlangs werd Alexander Lukashenko voor de vijfde keer herkozen als president van Wit-Rusland. De verkiezingen trokken weinig aandacht. Dat is niet zo gek, Sinds 1994 regeert de alleenheerser er met harde hand.

Snorretje

Hij wordt wel “de laatste dictator van Europa” genoemd. Met zijn snorretje lijkt hij enigszins op Hitler, maar dat deert hem niet. Hij vindt dat hij de belangen van het Wit-Russische volk dient. Dat herkiest hem keer op keer en noemt hem liefkozend “batko” (“vadertje”). De oppositie krijgt evenwel nauwelijks een stem, er is geen onafhankelijke pers en de geheime dienst heet KGB, net als in de tijd van de Sovjet-Unie.

Akkoord

In februari 2015 kon Lukashenko mooie sier maken met het Akkoord van Minsk, de hoofdstad van Wit-Rusland. Dat had tot vrede moeten leiden in (Oost-) Oekraïne, maar dat valt tot op heden tegen. In de schaduw van het Kremlin voert de Wit-Russische dictator al meer dan 20 jaar een snoeihard beleid.

Heersers

Van alle heersers in de voormalige Sovjet-Unie regeren de presidenten van Uzbekistan, Kazakstan en Tadzhikistan het langst – 25, 24 en 23 jaar. Poetin komt in die rangorde met 15 jaar op de vijfde plaats, als je gemakshalve zijn premierschap van 2008-2012 meerekent.

Uitstervend

Toch lijkt dat soort langzittende dictators een uitstervend ras. In de 20e eeuw waren er vele. Franco in Spanje (1939-1975), Pol Pot in Cambodja (1963-1981) en Pinochet in Chili (1973-1990) waren enkele van de meest beruchte. Iets minder bekend waren Somoza in Nicaragua (1967-1979), Stroessner in Paraguay (1954-1989) en Zhivkov in Bulgarije (1954-1989). Die landen zijn al jaren stabiele democratieën en kapitalistische markteconomieën

Kim

De Kim-dynastie in Noord-Korea is een vreemde eend in de dictatoriale bijt. King Il Sung (1948-1994), zijn zoon Kim Jung Il (1994-2011) en diens zoon Kim Jung Un (2011-heden) hebben hun eigen opvolging geregeld. Het past binnen de Koreaanse cultuur, waarin familietradities belangrijk zijn, in tegenstelling tot het individualistische Westen.

Buffer

Als een buffer tussen Polen en Rusland houdt Lukashenko zich wijselijk gedeisd. Bovendien vallen de 10 miljoen Wit-Russen nauwelijks op bij de ruim 250 miljoen Russen. Bij elke verkiezing bekritiseren westerse instanties de gang van zaken in Minsk, maar Lukashenko trekt er zich weinig van aan. Wit-Rusland is voor Berlijn, Brussel en Washington te klein om zich er druk over te maken. Met Oekraïne en Syrië hebben Merkel, Juncker en Obama immers al meer dan genoeg te stellen.

Tot slot – de visie van professor Von Falckensteyn:

“Voorwaar lijkt dit parvenu op Caesar. De wereld mag van geluk spreken zijn rijk aanzienlijk minder omvangrijk is dan dat van de Romeinse keizer”. 

Nobelprijs voor Laura Joh Rowland

Jan Buruma Pamflet, jaargang V, No. IX, uitgegeven te Franeker,. den 10. October 2015

De Nobelprijs voor literatuur is dit jaar voor een Wit-Russische. Op zichzelf is dat prima, hoewel je je in de hernieuwde Koude Oorlog afvraagt of het Noors comité daar een geheim anti-Poetin signaal mee afgeeft. Wat mij betreft was Laura Joh Rowland een veel betere keus geweest.

Japan

De Amerikaanse, wier grootouders uit het Verre Oosten naar de Verenigde Staten emigreerden, heeft de afgelopen 20 jaar een serie fenomenaal goede romans geschreven. Ze spelen zich af in het klassieke Japan, een land en periode waar ik een zwak voor heb. Maar gezien de vele goede kritieken ben ik niet de enige die Rowland ontzettend goed vindt.

Serie

Haar debuut was Shinju (1994), ze sloot de serie van 18 romans of met The iris fan (2014). Ik vind het onzettend jammer dat ze is gestopt. Maar ze vindt dat ze is uitgeschreven, en misschien heeft ze wel een punt.

Mijnenveld

Haar held Sano Ichiro (Sano is de achternaam, Ichiro de voornaam) begint als eenvoudige politieman in dienst van de shogun. Hij lost lastige misdaden op in een politiek mijnenveld. De huidige politiek heet een slangenveld, de wereld van de samoerai, doshin en metsuke van rond het jaar 1700 doet daar niet voor onder. Maar Sano doet zijn werk goed, en maakt promotie. In de laatste beide romans laat Rowland haar held gedegradeerd worden door zijn superieuren.

Hofintriges

Het is de combinatie van Agatha Christie-achtige whodunnits en de prachtige schilderingen van de hofintriges die Rowlands verhalen zo steengoed maken. Voor literaire fijnproevers is het mooi dat het hoofdpersonage een persoonlijke ontwikkeling doormaakt, die je weinig bij andere auteurs tegenkomt.

Shogun

Hij trouwt en krijgt kinderen, maar de samoerai erecodes zijn voor hem het houvast in het leven en het politieke mijnenveld. Ik heb me afgevraagd of hij tijdens de Meji-revolutie rond 1853 hara kiri zou hebben gepleegd. Maar gezien zijn moeite met de geslotenheid van het militaire Shogun-regime had hij de westerse invloeden verwelkomd. Dat blijkt heel duidelijk in The way of the traitor, waarin Deshima en de VOC een hoofdrol spelen.

Toeval

Waarom zijn de romans wel vertaald in Russisch en Bulgaars, maar niet in het Nederlands? De eerste boeken vond ik jaren geleden bij toeval bij boekhandel Donner, voor de rest heb ik het online moeten volgen en bestellen. Dat was de moeite zeer zeker waard. Al was het alleen maar om de monumentale covers.

Tot slot – de visie van professor Von Falckensteyn:

“Het komt mij wonderbaarlijk voor dat een dergelijke goede schrijfster in Nederland dermate onbekend is. Goede wijn behoeft geen krans, dunkt mij. Doch de tijd alsmede de moraal wijzigt, een Nobelprijs zou zeer verdiend zijn’.